Projekt badawczy dr Agaty Wolanin z Instytutu Filologii Angielskiej UKEN otrzymał dofinansowanie w wysokości 20 900 złotych w konkursie MINIATURA 10 Narodowego Centrum Nauki. Środki zostaną przeznaczone na realizację badań wstępnych (pilotażowych) prowadzonych od 10 lipca 2026 roku do 9 lipca 2027 roku.

Projekt „Poznawcze uwarunkowania korzystania z generatywnej sztucznej inteligencji i ich związek z kompetencją pisania w języku obcym u nastolatków” realizowany będzie w dyscyplinie językoznawstwo.

O projekcie

W ostatnich latach obserwuje się dynamiczny wzrost wykorzystania narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji (GenAI) w codziennych praktykach językowych młodzieży. Szczególnie widoczne jest to w kontekście tworzenia wypowiedzi pisemnych w języku obcym. Pomimo rosnącej popularności tych technologii, wciąż niewystarczająco rozpoznane pozostają mechanizmy regulujące sposób ich wykorzystania przez uczniów, a także ich potencjalny wpływ na rozwój kompetencji językowych.
Planowany projekt, w ramach dyscypliny językoznawstwo, koncentruje się na trzech komplementarnych obszarach: czynnikach poznawczych, nieformalnej ekspozycji na język obcy (w tym wykorzystanie GenAI) oraz sprawności pisania w języku angielskim jako obcym. Punktem wyjścia jest założenie, że indywidualne różnice poznawcze, w szczególności elastyczność poznawcza mierzona za pomocą Cognitive Flexibility Inventory (Dennis & Vander Wal 2010), mogą istotnie wpływać na sposób korzystania z narzędzi GenAI. Elastyczność poznawcza rozumiana jest tu jako zdolność do adaptacyjnego przełączania się między strategiami działania oraz generowania alternatywnych rozwiązań (Dennis & Vander Wal 2010).
Drugim kluczowym komponentem badania jest koncepcja nieformalnej ekspozycji na język angielski, rozwijana w ramach modelu Extramural English Scale (Sundqvist & Uztosun 2023). Pojęcie pozaszkolnej ekspozycji na język angielski obejmuje wszelkie aktywności, takie jak oglądanie filmów, granie w gry czy korzystanie z mediów społecznościowych, z wykorzystaniem języka angielskiego poza formalnym kontekstem edukacji szkolnej (Sundqvist 2009). W niniejszym projekcie proponuję rozszerzenie tego modelu o wykorzystanie narzędzi GenAI jako nowej, dotychczas nieujętej w powyższym modelu formy kontaktu z językiem obcym. Szczególne znaczenie ma tu pytanie, czy interakcje z AI, często dialogiczne, spersonalizowane i ukierunkowane na produkcję tekstu, mogą być traktowane jako jakościowo odmienny typ ekspozycji językowej.

Badanie zostanie przeprowadzone wśród ok. 200 uczniów liceów reprezentujących zróżnicowane środowiska edukacyjne, co pozwoli uwzględnić wpływ kontekstu szkolnego oraz poziomu nieformalnej ekspozycji na język. Planowane jest przeprowadzenie badania w 10 szkołach ponadpodstawowych w klasach języka angielskiego jako obcego. Należy podkreślić, iż wpływ nieformalnej ekspozycji na język u uczniów szkół ponadpodstawowych był mierzony w różnych kontekstach kulturowych (np. Muñoz 2020, Niitemaa 2020, Peters 2018, Sundqvist i in. 2025), jednak do dziś nie ma badania mierzącego podobny wpływ wśród licealistów w polskim kontekście edukacyjnym.

Jednym z celów metodologicznych jest walidacja polskich wersji wybranych narzędzi pomiarowych. Zbierany materiał empiryczny obejmie zarówno dane ilościowe, jak i jakościowe, w tym wypowiedzi pisemne uczniów oraz ich brudnopisy. Uwzględnienie notatek roboczych stanowi istotne rozszerzenie metodologiczne, umożliwiające wgląd w proces pisania, w tym strategie planowania i rewizji tekstu. Prace pisemne zostaną ocenione przez niezależnych oceniających, co zwiększy rzetelność pomiaru sprawności językowej.

Projekt realizowany jest dzięki finansowaniu uzyskanemu w konkursie MINIATURA 10 Narodowego Centrum Nauki. Program wspiera badania wstępne, kwerendy oraz wyjazdy naukowe, których celem jest przygotowanie przyszłych projektów badawczych zgłaszanych do konkursów NCN oraz innych krajowych i międzynarodowych programów finansowania nauki. W konkursie można uzyskać fundusze na działania trwające do 12 miesięcy. O finansowanie mogą ubiegać się naukowcy posiadający stopień doktora uzyskany nie wcześniej niż 1 stycznia 2014 roku oraz dorobek naukowy lub artystyczny potwierdzający ich aktywność badawczą.

Uzyskane dofinansowanie umożliwi realizację badań pilotażowych, które stanowią ważny etap przygotowania większego projektu poświęconego wykorzystaniu generatywnej sztucznej inteligencji w nauczaniu i uczeniu się języków obcych.