Dr hab. Krzysztof Kloc, prof. UKEN, znalazł się w gronie laureatów 10. edycji konkursu MINIATURA organizowanego przez Narodowe Centrum Nauki. Projekt badawczy realizowany przez naukowca uzyskał finansowanie w panelu HS3, a przyznana kwota wsparcia wynosi 26 656 złotych.

Projekt „Jerzy Stempowski – rekonesans archiwalny do badań nad środowiskiem paryskiej «Kultury» i jego stosunkiem do Polski (1918–1939)” będzie realizowany od czerwca 2026 roku do czerwca 2027 roku i obejmuje działania naukowe w formie kwerend archiwalnych oraz wyjazdu badawczego.

O projekcie

Przedmiotem planowanego działania naukowego jest pilotażowe rozpoznanie i analiza nieopracowanych dotąd materiałów archiwalnych dotyczących Jerzego Stempowskiego – wybitnego polskiego intelektualisty, eseisty, emigranta, jednego z kluczowych współpracowników Jerzego Giedroycia i współtwórców środowiska paryskiej „Kultury”. Działanie naukowe ma charakter rekonesansu źródłowego i stanowi etap przygotowawczy do przyszłych, szerzej zakrojonych badań interdyscyplinarnych (historycznych i literaturoznawczych) nad środowiskiem „Kultury” oraz jego stosunkiem do Polski w latach 1918–1939.

Celem działania naukowego nie jest przygotowanie pełnej biografii Stempowskiego, lecz wykonanie niezbędnego etapu badań archiwalnych, który pozwoli określić zakres, charakter i potencjał badawczy zachowanych materiałów źródłowych oraz ich naukowe opracowanie w kolejnych etapach badań. Bez przeprowadzenia tego etapu kwerend nie jest możliwe zaprojektowanie dalszych badań o większej skali nad finalnym projektem. Badania nad Stempowskim będą stanowić jedną z ich zasadniczych części.

Pomimo istotnej obecności Jerzego Stempowskiego w historii polskiej inteligencji, literatury i eseistyki oraz refleksji nad doświadczeniem polskiego wychodźstwa po 1945 roku, do tej pory nie powstała pełna, krytyczna i źródłowa biografia tego autora, oparta na całości dostępnych archiwaliów. Dotychczasowe opracowania miały charakter popularnonaukowy bądź fragmentaryczny i w dużej mierze bazowały na źródłach publikowanych bądź na materiałach archiwalnych dostępnych w ograniczonym zakresie. Dotychczasowe badania nad Stempowskim miały charakter fragmentaryczny i opierały się głównie na źródłach publikowanych. Sytuacja źródłowa uległa istotnej zmianie w ostatnich latach w związku z udostępnieniem obszernej spuścizny autora, która w ostatnich latach została przeniesiona z Muzeum Polskiego w Raperswilu do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie. Zespół ten, obejmujący korespondencję, notatniki, rękopisy i materiały robocze, nie był dotąd wyzyskany w literaturze.

Pierwszym celem planowanego działania jest kwerenda w Archiwum IPN, ukierunkowana na poszukiwanie materiałów odnoszących się do refleksji Stempowskiego nad Polską międzywojenną, państwem, ziemiami wschodnimi, które w sposób szczególny budziły zainteresowanie Stempowskiego, historią inteligencji i intelektualistów, mniejszościami narodowymi i nacjonalizmem oraz Europą Środkowo-Wschodnią. Szczególne znaczenie będą miały niepublikowane listy i notatki o charakterze eseistycznym. W Archiwum IPN znajduje się kilkaset teczek korespondencji Stempowskiego, toteż kwerenda będzie miała charakter selektywny i problemowy.

Drugim kluczowym elementem jest kwerenda w Archiwum Instytutu Literackiego „Kultura” w Maison-Laffitte pod Paryżem, gdzie znajdują się materiały do biografii Jerzego Stempowskiego, w tym pełna korespondencja z Jerzym Giedroyciem, znana dotąd jedynie z wydania w postaci wyboru. Archiwum w Maison-Laffitte zawiera również niepublikowane teksty, rękopisy artykułów i szkice Stempowskiego.

Rezultatem działania naukowego będzie rozpoznanie i wstępna charakterystyka kluczowych zespołów źródłowych, sformułowanie hipotez badawczych oraz wstępne opracowanie części przyszłego projektu badawczego. Planowane działanie stanowi konieczny etap przygotowawczy do dalszych badań nad jednym z istotnych, a niedostatecznie rozpoznanych obszarów polskiej myśli emigracyjnej XX wieku. Wyniki przeprowadzonych badań zostaną ponadto zaprezentowane w formie artykułu problemowego i dyskusji na seminarium naukowym organizowanym przez Instytut Pileckiego w Berlinie, na które wnioskodawca został zaproszony jako gość.

Gratulujemy.