fot. Anna Sachajko
„Dzisiaj, stojąc w tym miejscu, oddajemy hołd pokoleniom profesorów, pracowników administracji i studentów, którzy przez osiemdziesiąt lat budowali tożsamość tej uczelni. To oni sprawili, że niewielka szkoła zawodowa stała się uniwersytetem o ustalonej renomie” – mówił Jego Magnificencja dr hab. Wojciech Bąk, prof. UKEN, podczas uroczystego posiedzenia Senatu UKEN inaugurującego obchody jubileuszu 80-lecia powstania Uczelni.
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie świętuje w tym roku jubileusz 80-lecia swojego powstania. Centralnym punktem obchodów było uroczyste posiedzenie Senatu UKEN, które odbyło się 11 maja 2026 roku i zgromadziło przedstawicieli władz państwowych i samorządowych, środowiska akademickiego, studentów, absolwentów oraz przyjaciół Uczelni.
W duchu tradycji i odpowiedzialności za przyszłość
Główne obchody jubileuszowe rozpoczęła msza święta w intencji wspólnoty akademickiej, odprawiona w kościele Najświętszej Maryi Panny z Lourdes w Krakowie. Liturgii przewodniczył Jego Eminencja Ksiądz Kardynał Grzegorz Ryś, Metropolita Krakowski, który w homilii podkreślił znaczenie prawdy, dialogu i wspólnoty jako fundamentów wspólnoty akademickiej i idei uniwersytetu.
Następnie w Auli Głównej UKEN odbyło się uroczyste posiedzenie Senatu Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Otwierając uroczystość, Jego Magnificencja dr hab. Wojciech Bąk, prof. UKEN, przypomniał wielowymiarową historię Uniwersytetu oraz jego szczególną rolę w powojennej odbudowie polskiej edukacji. „Jubileusz 80-lecia powstania w Krakowie – kolebce polskiej nauki – naszej «Alma Mater» jest okazją do przypomnienia jej genezy, która sięga lat dwudziestolecia międzywojennego” – podkreślał Rektor.
fot. Anna Sachajko
fot. Anna Sachajko
W swoim wystąpieniu przypomniał początki Państwowego Pedagogium oraz okoliczności powołania 11 maja 1946 roku Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie. „Szkoła powołana w zrujnowanym wojną kraju otrzymała misję kształcenia nauczycieli oraz odbudowy strat kadrowych będących następstwem niemieckiej okupacji. Założyciele naszej uczelni nie dysponowali nowoczesnymi laboratoriami ani cyfrowymi bibliotekami. Dysponowali jednak czymś znacznie cenniejszym – poczuciem misji i wiarą, że odrodzenie Rzeczypospolitej zaczyna się w murach szkoły” – mówił. Obchody stały się symbolicznym połączeniem pamięci o historii Uczelni z refleksją nad jej przyszłością.
Od szkoły pedagogicznej do uniwersytetu klasycznego
Znaczną część wystąpienia poświęcono rozwojowi instytucjonalnemu Uczelni – od Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej, przez Wyższą Szkołę Pedagogiczną i Akademię Pedagogiczną, aż po współczesny Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. „80-letnia historia uczelni jest drogą nieustannego rozwoju. Ewolucja tożsamości – od szkoły pedagogicznej do uniwersytetu klasycznego – jest wyraźnie widoczna na przykładzie zmian jej nazwy” – zaznaczył Jego Magnificencja.
Rektor podkreślił również, że zmiana nazwy uczelni w 2023 roku miała znaczenie znacznie szersze niż formalne. „Usunięcie przymiotnika «pedagogiczny» i wyeksponowanie Komisji Edukacji Narodowej stanowiło świadomy powrót do źródeł oraz manifestację dojrzałości instytucjonalnej” – mówił. Jak zaznaczył, współczesny UKEN pozostaje wierny swoim pedagogicznym korzeniom, jednocześnie rozwijając interdyscyplinarny charakter uniwersytetu klasycznego. „Staliśmy się uniwersytetem klasycznym, ale takim, który nie odcina się od swoich pedagogicznych korzeni. Wręcz przeciwnie – czyni z nich swój najpotężniejszy atut” – podkreślił.
Wspólnota ludzi nauki
W swoim przemówieniu Rektor wielokrotnie akcentował znaczenie wspólnoty akademickiej oraz odpowiedzialności uniwersytetu wobec współczesnych wyzwań. „To nie budynki tworzą uniwersytet, lecz ludzie. Tworzymy tę uczelnię wspólnie – pracownicy, studenci i absolwenci” – mówił.
Rektor wskazał również na dynamiczny rozwój Uczelni w ostatnich latach – zarówno w obszarze infrastruktury dydaktycznej i naukowej, jak i zainteresowania kandydatów studiami na UKEN. „UKEN z liczbą 4886 przyjętych na studia znalazł się na 12 miejscu w Polsce. To kolejny rok, w którym liczba kandydatów znacząco przewyższa liczbę dostępnych miejsc” – zaznaczył.
Odnosząc się do współczesnych przemian cywilizacyjnych, zwrócił uwagę na rolę uniwersytetu w czasach sztucznej inteligencji, dezinformacji i kryzysu autorytetów. „Naszą misją jest kształcenie krytycznego myślenia. Nie dostarczamy gotowych recept, lecz uczymy, jak zadawać właściwe pytania” – podkreślił.
Uhonorowanie zasłużonych dla Uczelni
Ważnym elementem jubileuszowych obchodów było wręczenie odznaczeń państwowych, Medali Komisji Edukacji Narodowej oraz Medali 80-lecia UKEN. W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej odznaczenia państwowe wręczył Wojewoda Małopolski Krzysztof Klęczar. Uhonorowano pracowników Uniwersytetu za wzorowe i wyjątkowo sumienne wykonywanie obowiązków zawodowych. Podczas uroczystości wręczono także Medale Komisji Edukacji Narodowej przyznane przez Minister Edukacji za szczególne zasługi dla oświaty i wychowania.
Szczególnym momentem obchodów było pierwsze wręczenie Medali 80-lecia UKEN, ustanowionych przez Rektora Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Wyróżnienie to stanowi wyraz uznania dla osób, które swoją pracą, działalnością naukową i zaangażowaniem współtworzyły dorobek oraz wspólnotę akademicką Uczelni.
Medale otrzymały osoby szczególnie zasłużone dla rozwoju Uniwersytetu, w tym byli rektorzy: prof. dr hab. Bolesław Faron, prof. dr hab. Henryk W. Żaliński oraz prof. dr hab. Kazimierz Karolczak.
fot. Anna Sachajko
fot. Anna Sachajko
Wystąpienia zaproszonych gości
Istotnym elementem jubileuszowej uroczystości były wystąpienia zaproszonych gości, którzy podkreślali znaczenie Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie dla rozwoju nauki, edukacji i życia społecznego regionu.
Jako pierwszy głos zabrał poseł na Sejm RP Dominik Jaśkowiec. Następnie do społeczności akademickiej UKEN zwrócił się Łukasz Smółka, Marszałek Województwa Małopolskiego. Marszałek podkreślił wkład wielu pokoleń wykładowców, naukowców i pracowników Uczelni w kształcenie kolejnych generacji studentów oraz rozwój nowoczesnej oferty dydaktycznej i naukowej Uniwersytetu. Wyraził również uznanie dla roli UKEN w budowaniu potencjału naukowego Małopolski oraz życzył dalszego dynamicznego rozwoju, podkreślając znaczenie współpracy środowiska akademickiego z samorządem województwa.
fot. Anna Sachajko
fot. Anna Sachajko
Prof. Stanisław Mazur, I Zastępca Prezydenta Miasta Krakowa, przekazał list Prezydenta Miasta Krakowa Aleksandra Miszalskiego skierowany do uczestników uroczystości jubileuszowych. W liście podkreślono znaczenie Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej jako ważnego elementu krakowskiego środowiska akademickiego oraz instytucji współtworzącej intelektualny i społeczny rozwój miasta. „Osiemdziesiąt lat działalności Uniwersytetu to piękna historia budowana przez pokolenia naukowców, dydaktyków, studentów i absolwentów. To również czas konsekwentnie realizowanej misji kształcenia, rozwijania nauki oraz wychowywania młodych ludzi w duchu odpowiedzialności, otwartości i szacunku dla wartości akademickich” – napisano w liście.
fot. Anna Sachajko
Nagrody, stypendia i sukcesy młodego pokolenia
W trakcie uroczystości wręczono również Nagrody Rektora dla pracowników, którzy uzyskali tytuł profesora oraz stopień doktora habilitowanego. Uhonorowano także studentki i studentów UKEN, którzy otrzymali stypendia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za znaczące osiągnięcia naukowe, artystyczne i sportowe. Nie zabrakło również miejsca dla młodzieży szkolnej – laureaci konkursów historycznych „Mój Region – Moja Duma, Moje Miasto – Moja Duma” oraz „Od Rozbiorów do Niepodległej” otrzymali symboliczne indeksy UKEN. Przyznanie indeksów stanowiło formę zachęty do dalszego rozwoju naukowego i związania swojej przyszłości akademickiej z UKEN.
Refleksja nad historią i przyszłością
Uroczystość zwieńczył wykład prof. dr. hab. Mariusza Wołosa „80 lat Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie – refleksje historyka”, poświęcony najważniejszym wydarzeniom i postaciom współtworzącym historię Uczelni. Profesor zwrócił uwagę na znaczenie idei universitas jako wspólnoty mistrzów i uczniów, podkreślając, że siła uniwersytetu opiera się na nieustannym dążeniu do prawdy, odpowiedzialności za przekazywanie wiedzy oraz ciągłości pokoleń akademickich. W swoim wystąpieniu zaakcentował również nierozerwalny związek między dydaktyką a badaniami naukowymi, wskazując, że „nie ma dobrej dydaktyki bez badań naukowych prowadzonych na wysokim poziomie, nie ma też dobrych badań naukowych bez doskonałej dydaktyki”.
Profesor podkreślił także, że uniwersytet tworzą przede wszystkim ludzie – pracownicy naukowi, administracyjni, studenci i absolwenci – którzy traktują Uczelnię jako swoją „małą ojczyznę” i każdego dnia współtworzą jej wspólnotę oraz etos akademicki. Odwołując się do jubileuszu 80-lecia, zaznaczył, że choć w życiu człowieka osiem dekad stanowi niemal całe życie, dla uniwersytetu – instytucji długiego trwania – jest to dopiero fragment historii, a zarazem początek kolejnych etapów rozwoju. „Może się bowiem okazać, że minione 80 lat było zaledwie początkiem jej historii” – podsumował.
fot. Anna Sachajko
fot. Anna Sachajko
Uroczystość zakończyło wykonanie pieśni „Gaude Mater Polonia” przez Chór „Educatus”, symbolicznie domykające jubileuszowe spotkanie wspólnoty akademickiej.
Biuletyn Informacji Publicznej
